Infekcije herpes simplex virusom

Herpes simplex virus (HSV) jedna je od najčešćih virusnih infekcija kod ljudi. Većina osoba koje su inficirane nikada nema izražene simptome, ili ih ne prepoznaje kao herpes. Kod drugih se infekcija povremeno aktivira i dovodi do pojave karakterističnih bolnih plikova, najčešće oko usana ili u genitalnoj regiji.

Iako herpes može biti neprijatan i izazvati zabrinutost kod pacijenata, kod većine zdravih osoba nije ozbiljna bolest. Važno je, međutim, razumeti kako se prenosi, kako izgleda aktivna infekcija i kada je potrebno lečenje. Herpes simpleks i herpes zoster su slični, ali ipak različiti.

Vrste herpesa

Postoje dva glavna tipa herpes simplex virusa.

HSV tip 1 najčešće izaziva infekciju u predelu usana i oko usta, poznatu kao herpes labialis. Međutim, HSV-1 može izazvati i genitalnu infekciju, naročito nakon oralno-genitalnog kontakta.

HSV tip 2 najčešće se povezuje sa genitalnim herpesom i uglavnom se prenosi seksualnim kontaktom.

Važno je znati da ova podela nije apsolutna – oba tipa virusa mogu izazvati infekciju i na koži lica, i u genitalnoj regiji. Prema podacima Svetske zdravstvene organizacije, procenjuje se da čak oko 3,8 milijardi ljudi mlađih od 50 godina širom sveta ima HSV-1, dok oko 520 miliona osoba uzrasta 15–49 godina ima HSV-2.

Simptomi herpesa

Tipična herpesna infekcija često počinje pre nego što se na koži uopšte pojavi promena. Pacijent može nekoliko sati ili dan ranije osetiti peckanje, svrab, žarenje, zatezanje, blagu bol ili preosetljivost kože.

Nakon toga, pojavljuju se sitni, grupisani plikovi ispunjeni bistrom tečnošću. Plikovi se mogu otvoriti, stvarajući površinske erozije, a zatim se promene sasušuju i stvaraju krustu. Kod herpes labialisa promene se najčešće nalaze na usnama ili oko usta.

Kod prve infekcije simptomi mogu biti izraženiji. Pored promena na koži ili sluzokoži, mogu se javiti povišena temperatura, malaksalost, bolovi u mišićima i uvećani limfni čvorovi. Kasnije epizode, odnosno recidivi, obično su kraće i blaže.

Nakon primarne (prve) infekcije, herpes simplex virus ostaje doživotno prisutan u organizmu, ali u neaktivnom obliku, „skriven” u nervnim ganglionima. HSV-1 najčešće se zadržava u trigeminalnom ganglionu, koji je povezan s nervima lica, pa se njegova reaktivacija najčešće ispoljava na usnama i oko usta. HSV-2, s druge strane, najčešće se zadržava u sakralnim ganglionima, koji su povezani sa genitalnom regijom, zbog čega se njegovi recidivi najčešće javljaju na genitalijama. Zato neko može imati samo jednu epizodu herpesa u životu, dok se kod druge osobe promene mogu vraćati više puta godišnje.

Važno je napomenuti da ne postoji striktna podela na trigeminalni ganglion – HSV-1 i sakralni ganglion – HSV-2. U kom ganglionu će se virus nastaniti zavisi prvenstveno od mesta ulaska virusa u organizam. Pa tako, s obzirom da sam HSV-1 virus ima veći afinitet za orolabijalnu regiju, najčešće je on taj koji perzistira u trigeminalnom ganglionu, ali svakako, može se desiti da i HSV-2 virus nastani trigeminalni ganglion.

Recidiv mogu provocirati različiti faktori, među kojima su infekcije i temperatura, stres, iscrpljenost, hormonske promene, povreda kože, a kod nekih ljudi i intenzivno izlaganje suncu.

Način prenosa

Herpes se prvenstveno prenosi direktnim kontaktom kože ili sluzokože sa zaraženom osobom.

Kod oralnog herpesa to može biti kontakt s promenama na usnama, ali prenos je moguć i kada nema vidljivih promena na koži.

Kod genitalnog herpesa virus se najčešće prenosi seksualnim kontaktom.

Zbog toga, činjenica da osoba trenutno nema plikove ne znači da je rizik prenosa apsolutno isključen. Rizik je najveći tokom aktivne epizode, ali je moguć i u periodima bez simptoma.

Kod aktivnog herpesa na usnama treba izbegavati ljubljenje i deljenje predmeta koji su bili u kontaktu s pljuvačkom, naročito sa novorođenčadi i osobama oslabljenog imuniteta.

Shutterstock.com

Lečenje herpesa

Kod zdravih osoba, herpes labialis često spontano prolazi za jednu do dve nedelje. Ipak, antivirusna terapija može skratiti trajanje simptoma i smanjiti intenzitet tegoba. Najčešće korišćeni antivirusni lekovi su aciklovir, valaciklovir i famciklovir.

Kod recidiva terapija ima najveći efekat ako se započne veoma rano – već pri pojavi prvih simptoma kao što su peckanje, svrab ili žarenje, odnosno neposredno nakon pojave promena. Kod osoba koje imaju veoma česte ili teške recidive, može se razmatrati i dugotrajna supresivna antivirusna terapija.

Herpes uglavnom nije opasan kod zdravih ljudi, ali postoje situacije kada je potreban pregled lekara. Posebno je važno javiti se lekaru ako se promene nalaze u blizini oka ili se jave bol u oku, crvenilo ili izražena osetljivost na svetlost. Herpes simplex može izazvati infekciju rožnjače, a nelečena infekcija može ugroziti vid. Veći oprez potreban je i kod osoba sa oslabljenim imunitetom, kod kojih infekcija može imati teži i prošireniji tok. Posebnu pažnju zahteva i genitalni herpes tokom trudnoće, jer u određenim okolnostima postoji mogućnost prenosa virusa s majke na novorođenče.

Ono što je važno jeste prepoznati karakteristične promene, izbegavati kontakt sa drugim osobama tokom aktivne infekcije i, kod učestalih ili težih epizoda, razgovarati sa dermatologom o odgovarajućoj antivirusnoj terapiji.

Ako se herpes često vraća, traje neuobičajeno dugo, zahvata oko, javlja se na neuobičajenom mestu, ili je praćen izraženim opštim simptomima – obavezno je obratiti se dermtologu. Dermatološki pregled može potvrditi dijagnozu i omogućiti odgovarajuće lečenje.

Herpes simplex možda ne možemo ukloniti iz organizma, ali ga u velikom broju slučajeva možemo vrlo dobro kontrolisati.

Naslovna fotografija – Shutterstock.com