zdravi-i-lepi
Dijabetes kao jedan od najvećih javnozdravstvenih izazova 21. veka - To sam ja
secer - fotomanipulacija

Dijabetes kao jedan od najvećih javnozdravstvenih izazova 21. veka

Dijabetičari nemaju veću verovatnoću da obole od kovida 19 nego što je to slučaj sa opštom populacijom. Kod više od 80 odsto osoba sa dijabetesom klinička manifestacija kovida19 je blaga

Dijabetes melitus (šećerna bolest) jedan je od najvećih javnozdravstvenih izazova 21. veka, jer se broj odraslih koji žive sa dijabetesom više nego utrostručio tokom poslednjih 20 godina.

Šta je dijabetes melitus?

Dijabetes melitus je ozbiljno hronično stanje koje karakteriše hiperglikemija (povišene vrednosti šećera u krvi) usled problema u lučenju insulina (organizam ga ne proizvodi ili ga nedovoljno proizvodi) ili usled toga što organizam ne može efikasno da koristi proizvedeni insulin. Glavne kategorije dijabetesa su tip 1, tip 2 i gestacijski dijabetes.

Dijabetes tipa 1 glavni je uzrok dijabetesa u detinjstvu, ali se može javiti u bilo kom životnom dobu. Nije moguće da preveniramo njegovo nastajanje. Ljudi sa dijabetesom tipa 1 mogu da žive zdravo i dugo, ali samo uz neprekidno korišćenje insulina. Obično se javlja kod mlađih osoba (mlađe od 35 godina), prati ga ketoza (odnosno neophodan je insulin), može se dokazati postojanjem autoantitela, a simptomi se mogu javiti naglo i biti veoma jaki.

Broj odraslih koji žive sa dijabetesom utrostručio se tokom poslednjih 20 godina

Oko 90 odsto osoba sa dijabetesom čine osobe sa dijabetesom tipa 2. Dijabetes tipa 2 može uspešno da se kontroliše edukovanjem i usvajanjem zdravih stilova života, a nekada su neophodni i lekovi. Obično se javlja kod starijih osoba, ne prate ga ketoza i prisustvo autoantitela, a simptomi često mogu izostati ili mogu biti blago izraženi, zbog čega se dešava da ostane nedijagnostikovan tokom više godina.

Gestacijski dijabetes predstavlja hiperglikemiju različitog stepena, otkrivenu prvi put u toku trudnoće, koja u većini slučajeva nestaje posle porođaja.

Oko 90 odsto osoba sa dijabetesom čine osobe sa dijabetesom tipa 2, koji može da se kontroliše edukovanjem i zdravim stilovima života

Pandemija dijabetesa u svetu

Danas možemo da govorimo o pandemiji dijabetesa. Prema podacima poslednjeg izdanja Dijabetološkog atlasa, Međunarodne dijabetolološke federacije, 2019. godine 463 miliona ljudi, uzrasta 20–79 godina, živelo je sa dijabetesom. Ovaj broj obolelih čini 9,3 odsto svetske populacije uzrasta 20–79 godina.

Procene su da će 2045. godine broj osoba koje žive sa dijabetesom iznositi čak 700,2 miliona, što će biti za 51,2 odsto više u odnosu na 2019. godinu. Takođe, prevalencija dijabetesa će sa 9,3 odsto u 2019. godini porasti na 10,9 odsto 2045. godine. To znači da će 2045. godine svaka deveta osoba u svetu uzrasta 20–79 godina živeti sa dijabetesom.

Zemlje sa najvećim brojem osoba sa dijabetesom su Kina (116,4 miliona), Indija (77 miliona) i Sjedinjene Američke Države (31 milion), jer one imaju i najveći broj stanovnika. Prevalencija dijabetesa raste sa godinama i nešto je veća kod muškaraca nego žena. Svaka peta osoba uzrasta 65 i više godina ima dijabetes.

U svetu, svaka druga osoba sa dijabetesom, uzrasta 20–79 godina, ne zna da boluje od ove bolesti

U svetu, broj dece i adolescenata (mlađih od 20 godina) koji žive sa dijabetesom tipa 1 je 1,1 milion, a broj novoobolelih u 2019. godini bio je oko 130 hiljada. Do danas nije moguće proceniti broj dece i adolescenata sa dijabetesom tipa 2.

Broj umrlih usled dijabetesa na globalnom nivou je 4,2 miliona za 2019. godinu.

Život sa nedijagnostikovanim dijabetesom

Prema podacima Međunarodne dijabetološke federacije, 2019. godine 9,3 odsto svetske populacije, uzrasta 20–79 godina, živelo je sa dijabetesom

U svetu svaka druga osoba sa dijabetesom, uzrasta 20–79 godina, ne zna da boluje od ove bolesti, što dovodi do kasnog otkrivanja bolesti, odnosno otkrivanja brojnih komplikacija dijabetesa (moždani udar, infarkt miokarda, hipetenzija, dijabetesno stopalo, dijabetesna retinopatija, dijabetesna nefropatija, dijabetesna neuropatija), u trenutku dijagnostikovanja same bolesti. Najveći broj osoba sa nedijagnostikovanim dijabetesom je u Africi, čak 60 odsto. U Evropi – 40,1 odsto, što je 24,2 miliona ljudi sa nedijagnostikovanim dijabetesom.

Dijabetes u Srbiji

Prema proceni Instituta za javno zdravlje Srbije, u Republici Srbiji (bez Kosova i Metohije) od dijabetesa boluje približno 750.000 osoba, odnosno 13,2 odsto odraslog stanovništva. Prema procenama domaćih eksperata, i na osnovu rezultata međunarodnih studija, čak 38 odsto osoba sa dijabetesom tipa 2 nema postavljenu dijagnozu i ne zna da boluje od dijabetesa.

Faktori koji dovode do porasta broja obolelih od dijabetesa

Sve veća prevalencija dijabetesa širom sveta posledica je složene interakcije socioekonomskih, demografskih, ekoloških i genetskih faktora. Ključni faktori koji doprinose porastu broja obolelih od dijabetesa su: povećanje broja stanovnika, starenje populacije, urbanizacija, globalizacija, sve veći broj osoba sa prekomernom telesnom težinom i gojaznošću, nezdrava ishrana i fizička neaktivnost. Takođe, ovome doprinosi sve veći broj osoba sa intolerancijom na glukozu i oštećenom glikemijom našte, odnosno sa poremećajem glikoregulacije.

Rizik od kovida 19 kod osoba sa dijabetesom

Dijabetičari nemaju veću verovatnoću da obole od kovida 19 nego što je to slučaj sa opštom populacijom. Kod više od 80 odsto osoba sa dijabetesom klinička manifestacija kovida 19 je blaga (blagi simptomi, simptomi slični gripu), kod oko 14 odsto teška, a kod oko 5 odsto kritična. Takođe, kod nekih osoba sa dijabetesom infekcija kovidom 19 prolazi asimptomatski, odnosno bez bilo kakvih simptoma i znakova bolesti.

Prema proceni Instituta za javno zdravlje Srbije, kod nas od dijabetesa boluje 13,2 odsto odraslog stanovništva

Preporuke za osobe sa dijabetesom tokom pandemije Kovida 19

Sve preporuke za osobe sa dijabetesom tokom pandemije kovida 19 mogu se naći na sajtu Dijabetološkog saveza Srbije, a njih je predložila Republička stručna komisija za prevenciju i kontrolu šećerne bolesti Ministarstva zdravlja Republike Srbije, zajedno sa Udruženjem za dijabetes Srbije i Dijabetološkim savezom Srbije.